szymborska_front Wyprzedaż!
FWS_logo_negatywbliza_kwartalnik_artystycznygranice_logo_nowe

„Niepojęty przypadek. O poezji Wisławy Szymborskiej” pod red. Joanny Grądziel-Wójcik, Krzysztofa Skibskiego

50.00  42.00 

Opis Produktu

„Niepojęty przypadek”. O poezji Wisławy Szymborskiej to książka opisująca fenomen twórczości autorki Końca i początku jako wieloimiennej całości. Każda z kolejnych części tomu: I. Koniec i początek, II. Możność utrwalania, III. Odróżnić od próżni, IV. Z wnętrza gatunku, V. Na wieży Babel, VI. Portret kobiecy, celuje w inny wymiar dzieła i myśli Wisławy Szymborskiej: egzystencjalny, estetyczny, filozoficzny, antropologiczny, wersyfikacyjny, osobowościowy. Wewnątrz zaś rozgrywa się uchwycony przez poszczególnych badaczy spektakl indywiduacji, która nadaje badanemu dziełu niepowtarzalny charakter. Pełnia literaturoznawczego opisu spełnia się tu zatem w dialogu fragmentów, otwiera na coraz to nowe konstelacje sądów, które wzajem się uzupełniają, oświetlają, ale i podają w wątpliwość. W efekcie czytelnik tego zbiorowego tomu zapraszany jest do własnych przemyśleń i własnych lekturowych rozstrzygnięć.
Agata Stankowska
 
Artykuły układają się w pełny i — co niezwykle ważne — odkrywczy obraz całego dorobku autorki Wołania do Yeti. Nie zabrakło w tym obrazie miejsca dla żadnego z zasadniczych problemów twórczości Wisławy Szymborskiej. Jednocześnie nie ma wśród prac zebranych w książce takiej, która nie wnosiłaby do naszej wiedzy o poetce czegoś nowego. Tom zaś, na jaki się składają, jest znakomitą, nienagannie pomyślaną propozycją czytania literackiego dzieła Szymborskiej jako zamkniętej całości: zamkniętej, gdy idzie o utwory, ale wciąż żywej i otwartej, gdy myśleć o radości czytania poetki i radości pisania o niej.
Jacek Brzozowski

Wykaz wszystkich artykułów: spis treści

bliza_kwartalnik_artystyczny

granice_logo_noweFWS_logo_negatyw

Dodatkowe informacje

Seria

Redaktor

Paweł Próchniak

Oprawa

Ilość stron

ISBN

Data wydania

5.00 z 5

review for „Niepojęty przypadek. O poezji Wisławy Szymborskiej” pod red. Joanny Grądziel-Wójcik, Krzysztofa Skibskiego

  1. Oceniony 5 na 5.

    Wstęp:

    „Szymborska po”

    Jestem kim jestem.
    Niepojęty przypadek
    jak każdy przypadek.
    W. Szymborska, W zatrzęsieniu

    Książka ta zbiera teksty wygłoszone na ogólnopolskiej konferencji „Szymborska po”, która odbyła się 18 i 19 listopada 2013 roku w Instytucie Filologii Polskiej UAM w Poznaniu. Tytuł wieloznacznie i prowokująco zachęcać miał do ponowienia refleksji nad twórczością, którą rozpatrywać chcieliśmy z perspektywy czasu, niemal dwa lata po śmierci noblistki, bez nadmiernych emocji i medialnego szumu, a zarazem z zaangażowaniem i szczególną interpretacyjną uwagą. Chcieliśmy się przyjrzeć temu, co zostało na jej temat dotąd powiedziane, ale też spojrzeć na tę poezję z odmiennych lub mniej odwiedzanych dotąd stron. Zapytać przede wszystkim o kategorię temporalności u Szymborskiej – zapisane w jej wierszach doświadczenie czasowości ludzkiej egzystencji, uchwycone z naszego, późnonowoczesnego punktu widzenia. Interesowała nas poetka poruszająca się w czasie i podróżująca po czasoprzestrzeniach – od „urodzin” do „śmierci bez przesady” – rysująca w perspektywie długiego trwania wielokrotny portret człowieka, skazanego na „trudne życie z pamięcią” i historią. Poetka „świadomości po: po Koperniku, po Newtonie, po Darwinie”, jak niegdyś trafnie powiedział o niej Czesław Miłosz, a jednocześnie pisarka bardzo „staro/świecka”. Pytaliśmy także o pojedyncze bądź ponowne lektury tej twórczości, lokalnie, kontekstowo, metodologicznie zdeterminowane, zaangażowane w swój czas lub zdystansowane – historycznie, estetycznie, światopoglądowo. Lektury nie zawsze pochlebne i niekoniecznie powściągliwe…
    I udało się. Zebrane tu pogłosy interpretacyjnych lektur ponawiają próbę odpowiedzi na postawione wyżej pytania, stając się jednocześnie świadectwem aktualnych rekonfiguracji twórczości noblistki. Łączy je „niepojęty przypadek” poetycki, któremu na imię Szymborska, odróżnia zaś każdorazowo specyficzna „eks-centryczność” badawczego spojrzenia, próbującego opisać sens, jego ślad lub przestrzeń po nim z różnych metodologicznych perspektyw – historycznoliterackiej, hermeneutycznej, dekonstrukcjonistycznej, pragmatystycznej czy antropologicznej. Ta ostatnia zresztą nieprzypadkowo wydaje się przeważać. Wisława Szymborska w swej poezji przede wszystkim opowiada – pisze i myśli wierszem specyficznie narracyjnym, pozwalającym jej uchwycić i interpretować rzeczywistość oraz doświadczenie uczestniczącego w niej podmiotu. Jej wiersze to fikcje poetyckie, które mają nie tyle wyjaśniać, ile odkrywać i komplikować świat, stanowiąc ludzką reakcję na naszą świadomą w nim obecność, zapełniając pustkę i odraczając to, co nieuchronne. Ale te fikcyjne, „niepojęte” opowieści zmuszają także swych czytelników do konstruowania własnych renarracji w odpowiedzi na „pytania zadawane” bohaterowi tej poezji, renarracji komentujących i porządkujących, polifonicznych, niekiedy trudnych do uzgodnienia. Jest bowiem ta książka świadectwem wielorakich autorskich lektur, odsłaniających problematyczność i aktualność tej poezji, stanowiącej asumpt do zmagań światopoglądów i metodologii. Można też powiedzieć, że traktuje o ironicznej pełni tej twórczości, pełni – jak pisze w inicjującym dialogi z Szymborską artykule Anna Legeżyńska – pożądanej i niemożliwej jednocześnie, przyciągającej i odpychającej zarazem.
    Wygłoszone na sesji teksty ułożyły się w kilka tematycznych kręgów, szerokich i przekraczalnych, które wyznaczyły kolejne fragmenty tej książki. Część pierwsza, zatytułowana Koniec i początek, nawiązuje do koncepcji długiego trwania i perspektywy przemijania, także w wymiarze historycznoliterackim i autobiograficznym. Tekst Anny Legeżyńskiej z perspektywy antropologicznej mówi o projekcie człowieczeństwa wyłaniającego się z racjonalistycznie zorientowanej twórczości Szymborskiej, traktując ją w sposób całościowy – od socrealistycznych początków po późne teksty metafizyczne. Joanna Kisiel porównuje ze sobą dwie kreacje kobiecych osobowości wyłaniające się z twórczości krakowskich poetek, czytając wiersze Szymborskiej przez teksty Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Agnieszka Czyżak skupia się na ostatniej książce Szymborskiej Wystarczy, ów „pożegnalny tom” interpretując poprzez wcześniejsze teksty poetyckie Noblistki. Agnieszka Rydz z kolei tropi w swym tekście ślady pamięci autobiograficznej autorki Chwili, zwłaszcza w jej późnych wierszach, interesując się „trudnym życiem z pamięcią” noblistki.
    Część druga tomu, pozostając w obrębie problematyki egzystencjalnej i metafizycznej, zwraca uwagę na zagadnienia poetyki tekstów Szymborskiej, wielokrotnie tematyzowaną „możność utrwalania”, poszukiwanie odpowiednich słów i środków ekspresji. Edwarda Balcerzana zajmują pokrewne modele poetyki obecne w wierszach, felietonach z cyklu Lektury
    nadobowiązkowe oraz wyklejankach, czyli pocztówkach-kolażach wykonywanych przez Szymborską (tekstowi towarzyszą reprodukcje wyklejanek autorstwa Szymborskiej). Jedna z nich właśnie stała się wizytówką tej książki. Witold Sadowski koncentruje się na wersologicznej organizacji utworów poetyckich, w teorii wiersza próbując odnaleźć źródła humoru, żartu i ironii tej twórczości. Agnieszka Kwiatkowska poszukuje klucza do tej poezji, analizując różne właściwości widzenia, makroskopową, polisensoryczną czy eks-centryczną technikę przedstawiania Szymborskiej. Dawid Kujawa zestawia tę poezję z koncepcją Richarda Rorty’ego, traktując ironię jako postawę podmiotu i szukając w wierszach śladów „liberalnego ironizmu”. Grzegorz Pertek z kolei dekonstruuje ironiczny potencjał ciszy, ową figurę podwójnego zaprzeczenia sytuującą tę poezję między negacją a afirmacją. Magdalena Graf i Paweł Graf podejmują z perspektywy literaturoznawczej i językoznawczej problem wyrażalności, pokazując semantyczną funkcję imion pojawiających się w wierszach.
    Część trzecia „Odróżnić od próżni” porusza się po obszarze poszukiwań filozoficznych, szczególnie zaś pytań pierwszych i dotyczących granic poznania. Anna Szóstak dostrzega w poezji Szymborskiej poetycko-filozoficzno- antropologiczny traktat o istocie i naturze rzeczywistości, za którą może – choć nie musi – kryć się ślad Transcendencji. Metafizyczny wymiar wierszy analizuje także Agnieszka Kluba, podkreślając świadomą postawę niepewności tej przede wszystkim intelektualnej twórczości, rezygnującej z irracjonalizmu i boskiej ingerencji. Również Krzysztof Hoffman przekonuje w swym tekście, że ta poezja jest sprawą intelektu, gdyż lokuje sens życia w człowieku i etyce, z dala od myślenia religijnego. Sylwia Panek postrzega Szymborską jako autorkę filozoficzną, podkreślając jej nowatorski głos w dialogu z tradycją Platona i Heideggera, a Bogna Skrzypczak-Walkowiak z perspektywy dydaktyka zwraca uwagę na filozoficzne kompetencje, które potrzebne są uczniowi podczas interpretacji tekstów poetki.
    Kolejny krąg problemowy przynosi głosy „z wnętrza gatunku”, uruchamiając perspektywę antropologiczno-kulturową w oglądzie (nie tylko) ludzkiej kondycji, zapisanej w wierszach Szymborskiej. I tak Krystyna Pietrych zastanawia się, o czym mówią zwierzęta w tej poezji, pokazując przejście od ujęcia antropocentrycznego do ekokrytycznego i posthumanistycznego. Joanna Grądziel-Wójcik pokazuje, że motywy kulinarne obecne w tej poezji prowokują refleksję nad kondycją człowieka w perspektywie biologicznej i kulturowej, jednocześnie wkraczając na obszary etyki. Beata Przymuszała bada charakterystyczne dla tej poezji doświadczenie bezradności, będącej wyrazem sprzeciwu wobec nieuchronnych stanów egzystencjalnych – rozstań, chorób i umierania. Marcin Telicki, posługując się nieantropocentrycznymi modelami humanistyki, ogląda „rzeczy osierocone”, pojawiające się w tej poezji z reguły w kontekście śmierci. Katarzyna Kuczyńska-Koschany natomiast konfrontuje wyobraźnię poetki z refleksjami Jeana Améry’ego, szukając w jej wierszach refleksji nad istotą tortur i doświadczeniem bólu.
    „Na wieży Babel’ to część translatologiczna, mówiąca o recepcji i przekładach poezji Szymborskiej na język angielski przez tandem Barańczaka/Cavanagh (w tekście Agaty Brajerskiej-Mazur), na język bułgarski przez Błagę Dimitrową (w artykule Adriany Kovachevej) oraz na język czeski przez Vlastę Dvořáčkovą (w tekście Mieczysława Balowskiego). Aleksandra Michalska z kolei czyta poezję noblistki poprzez jej własną twórczość przekładową, zwłaszcza poetów francuskich wczesnego baroku. Teksty te z jednej strony analizują problemy, na jakie natrafiali tłumacze wierszy Szymborskiej, z drugiej zaś – uwyraźniają te cechy jej poezji – „dominanty semantyczne” – które w „zwykłej”, tj. nietranslatorskiej interpretacji pozostają niezauważone. Banalne konstatacje typu „skomplikowana prostota” czy „wyrafinowana lekkość” wierszy Szymborskiej nabierają tu konkretnej treści, a przeprowadzone analizy przekładów udowadniają, jak wiele się jeszcze o tej poezji możemy dowiedzieć.
    Książkę zamyka „Portret kobiecy”, dwugłos polsko-niemiecki, omawiający medialne wizerunki Szymborskiej: Wiesława Wantuch przygląda się portretowi „pierwszej damy poezji” w poznańskiej i krakowskiej prasie codziennej i kolorowej z lat 1995–2012, zaś Michael Düring analizuje obecność poetki w prasie niemieckiej, zwłaszcza po śmierci Noblistki. Mamy jednak nadzieję, że zamknięcie to jedynie pozorne, bo otwierające na ciągi dalsze i zachęcające do konstruowania kolejnych opowieści o i po Szymborskiej, której portret wielokrotny wyłania się z kart tej książki – poetki dystansu i empatii, pustki i pełni, egzystencji i eschatologii, materii i metafizyki, liberalnej i staroświeckiej zarazem ironistki… Szymborska po prostu „jest kim jest. Niepojętym przypadkiem, jak każdy przypadek”.

    Joanna Grądziel-Wójcik
    Krzysztof Skibski

Dodaj opinię